Τσικνοπέμπτη, ένα έθιμο παλιό με ρίζες που χάνονται στα βάθη των αιώνων

Τετάρτη, 07 Φεβρουαρίου 2018. NewsRoom

Τσικνοπέμπτη, ένα έθιμο παλιό με ρίζες που χάνονται στα βάθη των αιώνων

LOOKING BACK | Γιατί άραγε τσικνίζουμε, πού βρίσκονται οι ρίζες του εθίμου, ποια κρεατικά και γλυκά προτιμάει η παράδοση την Τσικνοπέμπτη ή Τσικνοπέφτη;

Είναι εκ παραδόσεως η μέρα της «επίσημης» κραιπάλης, που ο κόσμος το ρίχνει έξω με την ψυχή του και μπόλικο κρέας με κρασί. Ο λόγος για την Πέμπτη της δεύτερης εβδομάδας του Τριωδίου (της επονομαζόμενης Κρεατινής), που ακούει στο άκρως περιγραφικό όνομα Τσικνοπέμπτη ή Τσικνοπέφτη. Ένα όνομα που τα λέει όλα. Και όντως τη μέρα αυτή, σύμφωνα με το έθιμο, η Ελλάδα τσικνίζει από άκρη σ' άκρη καθώς το λίπος των κρεατικών στάζει στα πυρωμένα κάρβουνα. 

Η ακριβής προέλευση του εθίμου παραμένει ασαφής και χαμένη σε ένα ομιχλώδες πολύ μακρινό παρελθόν. Τα χαρακτηριστικά της όμως, κρεατοφαγία, τσίκνισμα, οινοποσία κ.λπ., μαρτυρούν συγγένειες με τις βακχικές γιορτές των αρχαίων Ελλήνων αλλά και των Ρωμαίων, και ειδικοί εντοπίζουν τις ρίζες της εκεί. Άλλωστε, τα πολύ βαθιά ριζωμένα έθιμα και συνήθειες της προχριστιανικής εποχής συχνά τροποποιήθηκαν όσο χρειαζόταν και προσαρμόστηκαν στις επόμενες συνθήκες επιβιώνοντας έτσι κατά κάποιον τρόπο και στα χριστιανικά χρόνια. Το πολύ φαγητό και το πολύ ποτό, σήμα κατατεθέν της Τσικνοπέμπτης, θυμίζουν παλαιότερες πρακτικές που σχετίζονταν με την καρποφορία της γης. Ο λαογράφος Δημήτριος Λουκάτος ερμηνεύει το φαγοπότι και το γλέντι της ημέρας ως «ομοιοπαθητικές προσπάθειες για την ευφορία της γης». 

Γιατί Τσικνοπέμπτη και όχι ...Τσικνοπαρασκευή (να μας βολεύει κιόλας;). Το για ποιο λόγο επιλέχθηκε το έθιμο του τσικνίσματος να γίνεται Πέμπτη -και συγκεκριμένα την Πέμπτη που είναι 11 ημέρες πριν την Καθαρά ∆ευτέρα- αυτό σχετίζεται άμεσα με μια άλλη ισχυρή θρησκευτική παράδοση, χριστιανική αυτή τη φορά. Καθώς για την ορθόδοξη πίστη οι μέρες Τετάρτη και Παρασκευή είναι πολύ σημαντικές μέρες νηστείας, η Πέμπτη θεωρήθηκε καταλληλότερη μέρα για «συντονισμένη» κρεατοφαγία. Επίσης δεδομένου ότι η τρίτη εβδομάδα είναι αυτή της Τυρινής, που ξεκινάει η σταδιακή αποχή από το κρέας προκειμένου οι πιστοί να προετοιμαστούν για τη μεγάλη νηστεία, η μεσαία βδομάδα της Κρεατινής ήταν η πιο ταιριαστή να ...χαρίσει στο έθιμο την Πέμπτη της.

Πρωταγωνιστές, η τσίκνα και το γαλακτομπούρεκο. Από τα πιο συνηθισμένα είδη κρέατος είναι οι χοιρινές παντσέτες, τα λουκάνικα, τα παϊδάκια και γενικά ό,τι ...στάζει λίπος για να δημιουργηθεί η απαραίτητη τσίκνα, χωρίς να λείπουν τα σουβλάκια ή ακόμη και οι τηγανιές. Από γλυκίσματα, την τιμητική τους στο παρελθόν είχαν το γαλακτομπούρεκο, οι μπακλαβάδες και οι γλυκές κολοκυθόπιτες. Σε όλη δε τη διάρκεια της Αποκριάς σημαντικό παρών έδιναν και τα γλυκά του τηγανιού, όπως οι λουκουμάδες.


 Διάσημα τοπικά έθιμα της Τσικνοπέμπτης 

Τα Κορφιάτικα Πετεγολέτσα. Σην παλαιά πόλη της Κέρκυρας αλλά και σε πλατείες των χωριών την Τσικνοπέμπτη γίνονται τα Πετεγολέτσα ή αλλιώς Κουτσομπολιά ή Πέτε Γόλια, ένα έθιμο με άρωμα comedia dell’ arte, που θέλει τις νοικοκυρές να βγαίνουν στα παράθυρα και να κάνουν πως κουτσομπολεύουν. 

Η Γιαννούλα η Κουλουρού στην Πάτρα. Η Γιαννούλα η Κουλουρού νομίζει πως ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ουίλσον είναι τρελά ερωτευμένος μαζί της και πως θα έρθει να την παντρευτεί. Γι’ αυτό ντύνεται νύφη και με τη συνοδεία των Πατρινών πηγαίνει να προϋπαντήσει τον καλό της στο λιμάνι, ενώ το πλήθος τριγύρω διασκεδάζει με τα καμώματά της, σε ένα εθιμικό δρώμενο που επαναλήφθηκε αρκετές φορές. Η αφελής Γιαννούλα, που πουλούσε κουλούρια για να επιβιώσει, ήταν ωστόσο υπαρκτό πρόσωπο, έζησε πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η γλυκόπικρη ιστορία της έγινε ταινία μικρού μήκους και θεατρική παράσταση.  

Η κότα της Κομοτηνής. Τσικνοπέμπτη σύμφωνα με το έθιμο στην Κομητηνή καψαλίζουν την κότα που θα φαγωθεί την επόμενη Κυριακή (της Απόκρεω). Τα αρραβωνιασμένα ζευγάρια ανταλλάσσουν δώρα φαγώσιμα: ο αρραβωνιαστικός στέλνει στην καλή του μια κότα, τον κούρκο, και εκείνη του στέλνει πίσω μια κότα γεμιστή και μπακλαβά, καθώς ως γνωστόν ... «ο έρωτας περνάει από το στομάχι».


Στις μέρες μας το έθιμο της Τσικνοπέμπτης όπως και αυτό του πασχαλινού οβελία βρίσκεται στο στόχαστρο οργανώσεων και πολιτών, που αντιτίθενται στην κρεατοφαγία και στην καταπάτηση των δικαιωμάτων των ζώων. Ωστόσο παραμένει ένα έθιμο βαθιά ριζωμένο στην πλειονότητα, που έχει επιβιώσει στο πέρασμα του χρόνου, άρρηκτα δεμένο με τη διάθεση για γλέντι, χαρά και ξέδομα των ανθρώπων που ψάχνουν μια καλή αφορμή να ξεφύγουν λίγο από την καθημερινότητα. Όσο δε για εκείνους που πρόκειται να νηστέψουν ολόκληρη τη Σαρακοστή είναι η ευκαιρία να γευτούν το κρέας, καθώς οι μέρες για τη μεγάλη νηστεία πλησιάζουν, και η τελευταία βδομάδα της Αποκριάς, η Τυρινή, καταφτάνει για να τους προετοιμάσει για την πολυήμερη αποχή.

  • Ζουμερά μπούτια γαλοπούλας στο φούρνο με τραγανή πετσούλα
    Ζουμερά μπούτια γαλοπούλας στο φούρνο με τραγανή πετσούλα
  • Χοιρινό ψητό στη γάστρα
    Χοιρινό ψητό στη γάστρα
  • Λειριά με γαλοπούλα αρωματισμένη με μέλι και θυμάρι
    Λειριά με γαλοπούλα αρωματισμένη με μέλι και θυμάρι
  • Ρύζι με ντομάτες, πιπεριά και μοτσαρέλα
    Ρύζι με ντομάτες, πιπεριά και μοτσαρέλα
  • Μελιτζανοσαλάτα με αμύγδαλα και ταχίνι
    Μελιτζανοσαλάτα με αμύγδαλα και ταχίνι
  • Ζυμαρικά με μανιτάρια
    Ζυμαρικά με μανιτάρια
  • Πρασοπιτάκια με δυόσμο
    Πρασοπιτάκια με δυόσμο
  • Τάρτα με μπρόκολο και πιπεριές
    Τάρτα με μπρόκολο και πιπεριές
  • Ψωμί με καρύδια και τυρί
    Ψωμί με καρύδια και τυρί
  • Εύκολη τάρτα τυριών με σφολιάτα
    Εύκολη τάρτα τυριών με σφολιάτα
  • Ψωμί με δύο αλεύρια και γάλα
    Ψωμί με δύο αλεύρια και γάλα
  • Τσουρέκι αλμυρό με φέτα
    Τσουρέκι αλμυρό με φέτα