Ορχιδέες Πίνδου: το βασικό υλικό του σαλεπιού απειλείται

Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2018. NewsRoom

Ορχιδέες Πίνδου: το βασικό υλικό του σαλεπιού απειλείται

PLANET FOOD | Λόγω της τεράστιας ζήτησης της ορχιδέας από την Τουρκία γίνεται ανεξέλεγκτη συλλογή.

Απαραίτητο συστατικό για την παρασκευή του σαλεπιού, αλλά και του τούρκικου παγωτού ντουντουρμά, η ορχιδέα, που σχηματίζει πολύχρωμα «χαλιά» στην Πίνδο, απειλείται από την ανεξέλεγκτη συλλογή καθώς, λόγω της τεράστιας ζήτησής της και από την Τουρκία, η τιμή της στο παράτυπο εμπόριο έχει εκτοξευθεί φτάνοντας τα 90 με 120 ευρώ/κιλό σε ξερή μορφή!

Δείτε επίσης: Ζεστό ρόφημα με σαλέπι
Ζεστό ρόφημα με σαλέπι

Μελέτη για την κατάσταση των πληθυσμών και την ιστορία των ορχιδεών, που συλλέγονται και καταναλώνονται ως σαλέπι και στην Πίνδο, υλοποιούν οι Κ. Στάρα, Μ. Χαριτωνίδου, Α. Τζωρτζάκη Α. και J. M. Halley από το Εργαστήριο Οικολογίας, Τμήμα Βιολογικών Εφαρμογών και Τεχνολογιών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, στο πλαίσιο του έργου «Εκτίμηση των επιπτώσεων της συλλογής ορχεοειδών (σαλέπι) στην αφθονία και τη δυναμική αυτοφυών πληθυσμών στη Βόρεια Πίνδο» που εντάσσεται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού, Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση 2014-2020».

Ληστρική συλλογή

«Όλες οι αυτοφυείς ορχιδέες προστατεύονται αυστηρά από την ελληνική νομοθεσία, αλλά ο περισσότερος κόσμος δεν το ξέρει. Αν και τα ως τώρα αποτελέσματά μας, δείχνουν ότι η τοπική παραδοσιακή συλλογή είναι σχετικά περιορισμένης έκτασης και κλίμακας, ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται όλο και συχνότερα φαινόμενα ληστρικής συλλογής που αφορούν εκτός από τις ορχιδέες και άλλα φαρμακευτικά φυτά, βότανα, εδώδιμα μανιτάρια και τρούφες, ως αποτέλεσμα μιας παγκόσμια πίεσης για "άγρια", "παραδοσιακά" προϊόντα» εξήγησε προ ημερών στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η κ. Στάρα προσθέτοντας:

«Το φαΐ που άλλοτε ήταν του φτωχού, τείνει να γίνει το φαΐ του πλούσιου».

Ευάλωτα είδη με τάση προς την εξαφάνιση

Στην Ελλάδα, η ποικιλότητα των ορχιδεών είναι μεγάλη, με περιοχές όπως αυτή της Β.Δ. Ελλάδας να χαρακτηρίζονται από υψηλά επίπεδα ποικιλομορφίας και ενδημισμού. «Παρά το γεγονός όμως», λέει η κ. Στάρα, «ότι η προστασία των ορχιδέων από διεθνείς συνθήκες και ευρωπαϊκές οδηγίες έχει κυρωθεί στην ελληνική νομοθεσία, η συλλογή ορχεοειδών για την παραγωγή σαλεπιού εικάζεται πως είναι ένας από τους παράγοντες για την αύξηση της τρωτότητας των ειδών αυτών προς εξαφάνιση».

Τα είδη που μελετούνται στην έρευνα είναι τα Dactylorhiza sambucina και Orchis mascula ssp. mascula, δύο από τα συνηθέστερα συλλεγόμενα για παραγωγή σαλεπιού είδη στην Ελλάδα.

«Η Dactylorhiza sambucina είναι είδος σχετικά κοινό ακόμη στη Βόρεια Ελλάδα και απαντάται κατά κύριο λόγο σε φωτεινές θέσεις σε ορεινά λιβάδια ή σπανιότερα σε ανοίγματα δασών. Στην εργασία μελετήθηκε ως τώρα η παρουσία της σε 5 περιοχές στην Ήπειρο, όπου εκτιμήθηκε ότι η αφθονία επηρεάζεται από τα συμφύοντα είδη και τη διαθέσιμη εδαφική επιφάνεια αλλά και από ανθρωπογενείς παράγοντες, όπως η προσβασιμότητα λόγω εγγύτητας του οδικού δικτύου, η βόσκηση και η υπερσυλλογή για σαλέπι».

Τη δεκαετία του '60: συλλογή με σκεπαρνάκι ειδικής παραγγελίας

«Τη δεκαετία του '60, κάτοικοι της Πίνδου γυρνούσαν στα βουνά της περιοχής τους και μάζευαν "σαλέπι", όπως έλεγαν το φυτό, είτε για ιδιωτική τους χρήση είτε το πουλούσαν σε ζαχαροπλάστες. Ήταν μια συλλογή που απαιτούσε πολύ κόπο και την έκαναν λίγοι. Μάζευαν δε τους κονδύλους, με ειδικά σκεπαρνάκια, κατασκευασμένα με παραγγελία από σιδερά, για να μην τους "πληγώνουν". Η συλλογή ξεκινούσε τον Ιούνιο όταν το άνθος είχε μαραθεί.

Οι παλιοί συλλέκτες έβγαζαν το φρέσκο κόνδυλο και ξανατοποθετούσαν τον παλιό στην γη «για να το βρουν και του χρόνου».

Στη συνέχεια, έπλεναν και άπλωναν τους κονδύλους για να ξεραθούν σε μεγάλα άσπρα σεντόνια. Μετά, ή τον έκαναν σκόνη σε πέτρινο γουδί που λεγόταν "τουμπέκι" ή με μια βελόνα περνούσαν τους βολβούς σε μια κλωστή», αναφέρει η κ. Στάρα. 

Εντούτοις, συμπληρώνει, «μπορεί η καλλωπιστική ορχιδέα να καλλιεργείται αλλά δεν συμβαίνει το ίδιο και με τις άγριες ορχιδέες καθώς έχουν ιδιαίτερη βιολογία αναπαραγωγής». 

→ Δείτε επίσης: «Ζεστοοοοοό σαλέπι! Σαλεπάκι, παιδιά...»
«Ζεστοοοοοό σαλέπι! Σαλεπάκι, παιδιά...»

Απαιτούνται λύσεις αειφορικής διαχείρισης για τα άγρια είδη

«Οι ορχιδέες έχουν άμεση ανάγκη από τη συμβίωσή τους με μύκητες που ζουν κάτω από το έδαφος και υποστηρίζουν την ανάπτυξή τους στα πρώτα στάδια της ζωής τους, κάτι που δυσχεραίνει την καλλιέργειά τους. Ωστόσο αν και είναι δύσκολο να καλλιεργηθούν, γίνονται πολλές ερευνητικές προσπάθειες σε Τουρκία και Ελλάδα και αλλού στην Ευρώπη», καταλήγει η κ. Στάρα, η οποία πιστεύει ότι στην κατεύθυνση της προστασίας της ορχιδέας, μοναδική λύση αποτελεί η επίτευξη της καλλιέργειάς της ενώ γενικότερα, υπάρχει επιτακτική ανάγκη εύρεσης λύσεων αειφορικής διαχείρισης για άγρια είδη της ελληνικής χλωρίδας μεγάλου εμπορικού ενδιαφέροντος.

  • Φοκάτσιες με προσούτο Ευρυτανίας και ρόκα
    Φοκάτσιες με προσούτο Ευρυτανίας και ρόκα
  • Βελουτέ σούπα με φασόλια, κάστανα και μπέικον
    Βελουτέ σούπα με φασόλια, κάστανα και μπέικον
  • Πένες με σάλτσα από παντζάρι και φέτα
    Πένες με σάλτσα από παντζάρι και φέτα
  • Καλαμποκόπιτα με σπαράγγια και καραβίδες
    Καλαμποκόπιτα με σπαράγγια και καραβίδες
  • Σαλάτα σπανάκι με μπλέ τυρί και dressing αβοκάντο
    Σαλάτα σπανάκι με μπλέ τυρί και dressing αβοκάντο
  • Πίτσα με μπέικον και κρεμμύδια
    Πίτσα με μπέικον και κρεμμύδια
  • Κριθαράκι με λαχανικά και τριφτή ντομάτα
    Κριθαράκι με λαχανικά και τριφτή ντομάτα
  • Σαλάτα με φασολάκια, αγγινάρες και πατατούλες
    Σαλάτα με φασολάκια, αγγινάρες και πατατούλες
  • Λαζάνια με κιμά, τυριά και μπεσαμέλ
    Λαζάνια με κιμά, τυριά και μπεσαμέλ
  • Φιλέτα μπακαλιάρου με σάλτσα μουστάρδας
    Φιλέτα μπακαλιάρου με σάλτσα μουστάρδας
  • Τάρτα με κολοκυθάκια και γιαούρτι
    Τάρτα με κολοκυθάκια και γιαούρτι
  • Ψωμάκια με φασόλια και τόνο
    Ψωμάκια με φασόλια και τόνο