Γιατί δεν πρέπει να υπερβάλλεις με το φασκόμηλο και τι θεωρείται υπερβολή

Κυριακή, 25 Φεβρουαρίου 2018. NewsRoom

Γιατί δεν πρέπει να υπερβάλλεις με το φασκόμηλο και τι θεωρείται υπερβολή

DOCTOR FOOD | H κατάχρηση -και στην περίπτωση του φασκόμηλου- μετατρέπει «το φάρμακο σε ...φαρμάκι», σύμφωνα με ερευνητές του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Το φασκόμηλο είναι πολύ δημοφιλές στη χώρα μας, ιδίως ως αφέψημα το χειμώνα, και πολλοί άνθρωποι το πίνουν συστηματικά, καθώς έχει σχετιστεί με πολλές θετικές επιδράσεις στον ανθρώπινο οργανισμό.

Ωστόσο, η υπερβολή και σ' αυτή την περίπτωση μετατρέπει «το φάρμακο σε ...φαρμάκι». Σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ, ερευνητές του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΓΠΑ) προειδοποιούν ότι πρέπει κανείς να είναι προσεκτικός και να μην κάνει κατάχρηση του φασκόμηλου, καθώς αυτό κρύβει τοξικούς κινδύνους.

Όπως αναφέρει ο καθηγητής Πέτρος Ταραντίλης του Τμήματος Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου του ΓΠΑ και η συνεργάτιδά του, υποψήφια διδάκτωρ, Νεφέλη-Μαρία Σωτηροπούλου, σε δημοσίευση στο περιοδικό «Τριπτόλεμος» του ΓΠΑ:

«Η υπερβολική και παρατεταμένη χρήση του φασκόμηλου, όπως συμβαίνει με τα περισσότερα φάρμακα και βότανα, μπορεί να προκαλέσει προβλήματα λόγω της θουγιόνης που περιέχει».

Η επιστημονική ονομασία του φασκόμηλου είναι «Σάλβια η φαρμακευτική» και προέρχεται από το λατινικό ρήμα "salvo" (σώζω-θεραπεύω), ενδεικτικό ότι από την αρχαιότητα είχαν γίνει αντιληπτές οι φαρμακευτικές και αντιοξειδωτικές ιδιότητές του. Σήμερα το αιθέριο έλαιο του φασκόμηλου χρησιμοποιείται κατά της χοληστερίνης, των μικροβίων, του άγχους, των φλεγμονών, ακόμη και του καρκίνου.

Το φασκόμηλο αξιοποιείται, επίσης, ως αρωματικό στη μαγειρική και στα καλλυντικά, αλλά και ως συντηρητικό από τις βιομηχανίες τροφίμων και ποτών. Εξίσου δημοφιλές είναι το αφέψημα του φασκόμηλου, που χρησιμοποιείται ως ανθιδρωτικό, αντισηπτικό, σπασμολυτικό, καρδιοτονωτικό, αποχρεμπτικό, εμμηναγωγό, υπογλυκαιμικό, για τη χώνεψη κ.α.

Όπως επισημαίνουν οι Έλληνες μελετητές, στο φασκόμηλο υπάρχει η θουγιόνη, γνωστή ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα, η οποία στη δεκαετία του 1970 ανακαλύφθηκε ότι δρα όπως τα κανναβινοειδή και σήμερα πλέον θεωρείται μια ψυχοτροπική νευροτοξίνη, που πρέπει να καταναλώνεται με προσοχή.

Η θουγιόνη εμφανίζεται στη φύση σε δύο μορφές, την α-θουγθιόνη και τη β-θουγιόνη. Και οι δύο εμφανίζουν τοξικότητα πάνω από κάποια συγκέντρωση στον ανθρώπινο οργανισμό. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΜΑ) ορίζει ως ημερήσια αποδεκτή πρόσληψη της α- και της β-θουγιόνης από το φασκόμηλο τα 5 μιλιγκράμ ανά άτομο για διάρκεια χρήσης δύο εβδομάδων. Η εκτίμηση είναι ότι για να φθάσει κανείς αυτό το ημερήσιο όριο απαιτούνται 2 έως 20 φλιτζάνια αφεψήματος φασκόμηλου - κάτι που μάλλον δε βοηθάει ιδιαίτερα τον καταναλωτή και δείχνει ότι υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα.

Οι Π. Ταραντίλης και Ν.Σ. Σωτηροπούλου επισημαίνουν ότι οι απόψεις των επιστημόνων διίστανται και ότι «η επιστημονική θεμελίωση ορίων για την πρόσληψη της θουγιόνης σε μορφή υδατικών εκχυλισμάτων, όπως το φασκόμηλο, ως αφέψημα είναι αμφισβητήσιμη». Υπογραμμίζουν ότι:

«Επί του παρόντος φαίνεται να μην υπάρχει κίνδυνος που να συνδέεται με την περιστασιακή χρήση του φασκόμηλου, κυρίως ως αφεψήματος, ωστόσο τα στοιχεία που αφορούν την έκθεση σε θουγιόνη είναι εξαιρετικά περιορισμένα».

Αναφερόμενοι στην τοξικότητα της θουγιόνης (α και β), επισημαίνουν ότι μπορεί να πυροδοτήσει τη δράση των εγκεφαλικών νευρώνων, άρα την πρόκληση μυικών σπασμών. Επίσης η α-θουγιόνη, εκτός από τις ψυχοτρόπες δράσεις της (αγχολυτική και αντιψυχωτική), μπορεί να επιβαρύνει το ήπαρ και να προκαλέσει σοβαρές παρενέργειες.

Οι δύο ερευνητές, που μελέτησαν πειραματικά τόσο το αιθέριο έλαιο όσο και το αφέψημα του φασκόμηλου, βρήκαν ότι οι συγκεντρώσεις της α- και της β-θουγιόνης στα αφεψήματα είναι πολύ μικρότερες από ό,τι στα αιθέρια έλαια.

Οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις θουγιόνης παρατηρούνται στα φασκόμηλα από περιοχές της Κεντρικής Ελλάδας και ακολούθως της Βόρειας Ελλάδας.

Πόσα φλιτζάνια φασκόμηλο μπορούμε να πίνουμε τελικά; Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο μέσος όρος α- και β-θουγιόνης που περιέχεται σε μια κούπα αφεψήματος φασκόμηλου (περίπου 200 mL) είναι 1,16 μιλιγκράμ. Συνεπώς εκτιμούν ότι:

Η ασφαλής ημερήσια δόση που δεν ξεπερνά τα θεσπισμένα όρια, είναι έως πέντε αφεψήματα τη μέρα.

Οι δύο ερευνητές τονίζουν ότι «η παρουσία της θουγιόνης στα αφεψήματα του φασκόμηλου αυξάνει την πιθανότητα εκδήλωσης προβλημάτων στον ανθρώπινο οργανισμό, αλλά με τη λελογισμένη χρήση τους μπορεί να αποφευχθεί η εμφάνισή τους. Όλα μπορούν να θεωρηθούν τοξικά, μόνο η δράση ξεχωρίζει το τοξικό από το μη τοξικό».

Σημειωτέον ότι όσον αφορά τα αιθέρια έλαια, όπως αναφέρουν, άλλα βότανα, όπως η θηρανθεμίς και τα φύλλα κέδρου, περιέχουν ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες α- και β-θουγιόνης.

  • Φιογκάκια σαλάτα με κολοκυθάκια και μανούρι
    Φιογκάκια σαλάτα με κολοκυθάκια και μανούρι
  • Κατσικάκι με γιαούρτι και αγκινάρες στο φούρνο
    Κατσικάκι με γιαούρτι και αγκινάρες στο φούρνο
  • Καρπάτσιο σολομού
    Καρπάτσιο σολομού
  • Χοιρινό ρολό με μέλι και πορτοκάλι
    Χοιρινό ρολό με μέλι και πορτοκάλι
  • Ταλιατέλες με καπνιστό χοιρινό και σάλτσα γιαουρτιού
    Ταλιατέλες με καπνιστό χοιρινό και σάλτσα γιαουρτιού
  • Σουβλάκια κοτόπουλου
    Σουβλάκια κοτόπουλου
  • Κεφτεδάκια κοτόπουλου
    Κεφτεδάκια κοτόπουλου
  • Σαλάτα με ρεβίθια, πλιγούρι και μυρωδικά
    Σαλάτα με ρεβίθια, πλιγούρι και μυρωδικά
  • Φαλάφελ (ρεβιθοκεφτέδες) με σάλτσα από γιαούρτι και ταχίνι
    Φαλάφελ (ρεβιθοκεφτέδες) με σάλτσα από γιαούρτι και ταχίνι
  • Κολοκυθάκια με μαϊντανό, κάππαρη και πιπεριές τουρσί
    Κολοκυθάκια με μαϊντανό, κάππαρη και πιπεριές τουρσί
  • Αλμυρό τσουρέκι με τυριά
    Αλμυρό τσουρέκι με τυριά
  • Κρεμμυδόπιτα με μπέικον και γραβιέρα
    Κρεμμυδόπιτα με μπέικον και γραβιέρα